İnternet sorunsalı ve getirileri – 2

Tarih: Tem 25, 2008 - Kategori: SİYASİ VE TOPLUMSAL

Geçtiğimiz hafta başladığımız “İnternet Sorunsalı ve getirileri” başlıklı yazı dizimize kaldığımız yerden devam ediyoruz. Önceki hafta iletişim açısından internetin imkân ve sorunlarını irdelemiştik. Sınırsız ve ucuz iletişim sağlayan internetin aynı zamanda sosyalleşmeye darbe vuran ve zahiri bir iletişim platformu özelliği sağladığını vurgulamış, hayatımızda yol açtığı değişikliklerden bahsetmiştik. Bu hafta da bilgi aktarımı ve edinimi açısından interneti inceleyeceğiz.
Bilgi Aktarımı ve Edinimi Bakımından İnternet

Şüphesiz internetin hayatımıza getirdiği en büyük yeniliklerden birisi “bilgiye çabuk ve doğru ulaşma” olmuştur. İletişim olanaklarını incelediğimiz geçen haftaki denememizde bireysel iletişim ve öznel bilgi ile şirketlerin tüzel bilgilerini burada bahsedeceğimiz “bilgi” sınıfı içerisine yerleştirmeyeceğiz. Burada bilgi edinimini başta akademik bilgi olmak üzere, “haber” ve “kaynak” olarak tanımlayacağız.

İmkan: Akademik Araştırma

Bundan yıllar öncesinde araştırma yapmak isteyen bilimciler ve akademik olmayan araştırmacıların yeterli bir çalışma ortaya çıkarabilmesi için dev kitap kulelerinin bulunduğu kütüphanelerde yeterince vakit harcamaları gerekirdi. Özellikle bilimsel gelişmeleri takip etmek isteyen akademisyenlerin belki bir çok dergiye fahiş fiyatlarda abone olarak büyük bir meblağ karşılığında bilgilerini güncel tutmaları gerekmekteydi. Bilgisayar hesap ve analiz kolaylığı ile bilimcilerin işini zaten kolaylaştırmıştı; ancak internet, yenilikleri takip etme, daha önce yazılanlara ulaşma bakımından “kolaylık silsilesinin” tamamlayıcısı olmuş oldu.

Bugün birçok web sitesi aracılığıyla bilim ve teknikteki önemli gelişmeler rahatlıkla takip edilmekte, bu sayede takipçi bilimcilerin ufukları açılmaktadır. Ayrıca birçok internet veritabanı ücretli veya ücretsiz olarak bünyesinde bulundurdukları akademik makalelere erişim imkânı sağlamaktadır. Bağımsız araştırmacılar eskisinden daha düşük meblağlar ödeyerek bu makalelere ulaşmaktadır. En azından özetler (abstract, summary) ücretsiz olarak görüntülenebilmektedir. Bir çok ücretli ve geniş veritabanına da üniversiteler tarafından üye olunmakta ve o üniversitenin verdiği bir kullanıcı adı ya da şifre ile veyahut üniversitenin rezerve ettiği IP numarası aralığını otomatik tanıyan bir sistem yardımı ile o üniversitenin personeli ya da öğrencileri de bu imkânlara ücretsiz erişebilmektedirler.

Birçok kütüphanenin veritabanının da internete taşınmasıyla beraber araştırma yaparken fiilen kütüphaneye gitme zorunluluğu da ortadan kalkmış durumda. Üstelik makaleler, daha sonra tekrar tekrar incelemek üzere bilgisayara da kaydedilmekte, bireysel bir kütüphane oluşturulabilmektedir. Daha da güzeli, akademik kitaplar ve ders notları internet ortamında DOC ya da PDF biçeminde bulunmaktadır. Her elli yeni kitap için kitaplık alma zorunluluğu da ortadan kalkmış görünüyor.

İmkân: Haber ve bilgi izleme

Eskiden büyük kurumların sahipleri ya da yüksek dereceli işveren temsilcileri bütün gazeteleri sabah masalarında ister, şirketleri hakkında ya da şirketlerini ilgilendirecek sektörel, kurumsal, ya da rakipler hakkında bilgilerin çıkıp çıkmadıklarını kontrol ederlerdi. Hatta şirketlerin ya da kurumların basın müşavirlikleri –basın yayın departmanları- olur, bu kısmın ana görevlerinden birisi de bu olurdu. Gazete okumanın yasak olduğu kurumlarda gündemi takip etmek isteyen personel ise gazetelerini okuma imkânı bulamazlardı.

Ancak bugün “medya takip” hizmetlerinin olmasının yanı sıra –ki kendileri de internetin imknalarından geniş geniş faydalanmaktadırlar-, bir arama motoru yardımıyla, ya da tüm gazete ve ajans haberlerini bünyelerinde bulunduran haber siteleri yardımıyla yukarıda saydığımız işlerin çoğu internet aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Özellikle sektörel haberlerin takibi için geniş bir pazar oluşmuş durumda. Genel haber siteleri ise ziyaretçi rekorları kırıyor. İnternetle birlikte gazeteler, gazeteye bastıklarından daha fazla haberi internet sitelerinde yayınlamakla beraber, yine gazetelere eklemedikleri resim galerileriyle sadece gazeteye ait bir haber sitesi olmaktan çıkıp, daha çok takip edilebilir bir portal olma yolunda ilerliyorlar.

Oluşturulmuş bazı haber listesi ve e-posta grupları sayesinde çok özel haberler de ilgililerine ulaşabiliyor. Gazetelerin patronlarının yazdırmaya cesaret edemediği, örtbas edilen haberler de kendine internette yer bulabilirken, siyasi kişilikler günün medya eğilimine uymayan yazılarını internet ortamında yayınlayabiliyorlar.

Sorun: Bilgi kirliliği ve yasallıktan uzaklık

Akademik kaynaklar akademisyenlerce, onaylı ve güvenilirliği bilinen kaynaklardan tarandığından bilgi kirliliği birinci imkânımızı ilgilendirenleri değil, ikinci imkânımızı ilgilendirenleri daha çok tehdit ediyor. Her şeyden önce haber kirliliği hem onu okuyanlar hem de hakkında bahsedilenler için önemli bir tehlike arz ediyor. Bir söylentinin internette hızla yayılarak web siteleri ve e-posta grupları sayesine bir anda gerçeğe dönüşmesi işten bile değil. Zira bugüne dek birçok firma belki rakipleri, belki kendisine haksızlık yapıldığını düşünen eski bir personeli tarafından kolaylıkla karalanabildi. Birçok firma PKK ile bağlantısı olduğu, ya da bozuk mal ürettiği gibi ithamlarla –gerçek olup olmadıklarını hakk bilir- zihinlerde olumsuz bir imaj yarattı. Gerçekliği tam sorgulanamayan bilgilerin gerçekler kadar hızlı yayılması interneti bir risk haline dönüştürüyor.

Sözgelimi, herhangi bir A firmasının bir müşteriye kendisine hiç yakışmayacak şekilde davrandığı gibi bir bilgi üretilir ve bu bilgi internetteki kalabalık e-posta gruplarına yazılır ve insanların diğer gruplara ve adres defterlerindeki arkadaşlarına göndermesini teşvik edilirse aslı olmayan bu bilgi bir zarar ortaya çıkarabilir.

Benzer şekilde aslında olmamış bir olay olmuş gibi yayılabilir ya da olmuş bir olayın ayrıntıları çok rahat bir şekilde çarptırılabilir. Ya da bir komplo teorisi çoktan gerçeğe dönüşmüş olacaktır. Üstelik böyle bir bilginin yasal yollarla tekzip edilmesi de mümkün değildir. Edilmesi mümkün olsa bile yüzlerce platforma çoktan ulaşmış olup kişilerde daha sonra belki unutulmayacak ama bilinçaltında yer alacak olumsuz bir imaj yaratmış olacaktır.

Diğer yandan, özellikle ideolojik konularda yürütülen kampanyalardan internet de nasibini almış bulunmakta. Örneğin Ermenilerin soykırım tezi internet aracılığıyla başta batı kaynaklı olmak üzere bir çok platformda dile getirilmekte, gerçek olmayan bir çok mesele gerçekmiş gibi anlatılmakta, hatta aslında Ermeniler tarafından gerçekleştirilen zulümde yaralanmış ve ölmüş olan merhum vatandaşlarımızın resimleri Türk zulmünde zarar görmüş ermenilermişcesine işaretlenmektedirler. PKK meselesi de batılı platformlarda benzer şekilde çarptırılmaktadır. Bunun önüne geçmek ise mümkün değil gibi görünüyor.

Tüm bu anlattıklarımız için bir terim de mevcut: “Dezenformasyon”. İlacı ise sadece bireysel bilinçlilik. Başka bir çözüm yolu da yok.